Ngày 29/9/2025, Trung tâm Đào tạo hạt nhân – Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam đã long trọng tổ chức Lễ bảo vệ luận án tiến sĩ cấp Viện cho nghiên cứu sinh Trần Quang Thiện, chuyên ngành Vật lý nguyên tử và hạt nhân (mã số 9.44.01.06), đề tài luận án Nghiên cứu quá trình lan truyền phóng xạ trong môi trường biển.với sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS. Nguyễn Xuân Hải và TS. Vũ Duy Vĩnh
Đến tham dự buổi Lễ có Lãnh đạo Viện Nghiên cứu hạt nhân, PGS.TS. Trịnh Anh Đức – Giám đốc Trung tâm Đào tạo hạt nhân, tập thể người hướng dẫn khoa học, cùng bạn bè và người thân của nghiên cứu sinh Trần Quang Thiện. Dưới sự chủ trì của PGS.TS. Phạm Đức Khuê, Hội đồng đã thông qua lý lịch khoa học, thành tích nghiên cứu, quá trình học tập và kết quả nghiên cứu khoa học của NCS Trần Quang Thiện trong những năm học tập, nghiên cứu và thực hiện đề tài luận án tiến sĩ. Hội đồng đánh giá cao tính khoa học, sự đầu tư công phu và đóng góp thực tiễn từ các kết quả nghiên cứu của nghiên cứu sinh Trần Quang Thiện.
NCS Trần Quang Thiện trình bày tóm tắt luận án
Trong các sự cố hạt nhân, đặc biệt là tại các nhà máy điện hạt nhân, quá trình phát tán và lan truyền phóng xạ thường diễn biến hết sức phức tạp, ngay cả ở khoảng cách xa và trong thời gian dài sau khi sự cố xảy ra. Phóng xạ có thể khuếch tán mạnh mẽ thông qua các dòng hải lưu và khí quyển, từ đó gây tác động tiêu cực đến hệ sinh thái biển – đất liền cũng như sức khỏe cộng đồng. Thảm họa hạt nhân Fukushima năm 2011 là minh chứng điển hình, cho thấy sự lan truyền phóng xạ vượt ra ngoài phạm vi lãnh thổ Nhật Bản, ảnh hưởng đến nhiều quốc gia trong khu vực châu Á và Đông Nam Á, trong đó có Việt Nam.
Trong bối cảnh khu vực đang chứng kiến sự gia tăng các dự án điện hạt nhân, đặc biệt là sự hiện diện của nhà máy điện hạt nhân Phòng Thành (Trung Quốc) nằm sát biên giới Việt Nam, yêu cầu đặt ra là phải xây dựng hệ thống quan trắc, đánh giá và dự báo sự lan truyền phóng xạ trong trường hợp xảy ra sự cố. Trên thế giới, các nghiên cứu về phát tán phóng xạ thường được triển khai thông qua các chương trình và phần mềm mô phỏng, kết hợp với dữ liệu quan trắc thực nghiệm. Các mô hình như LAMER, NEMO đã được ứng dụng rộng rãi, song phạm vi mô phỏng thường ở quy mô lớn, khó thích ứng với các khu vực nhỏ, có lưới tính toán mịn và điều kiện hải dương – khí tượng phức tạp như Biển Đông.
Xuất phát từ thực tiễn đó, luận án này tập trung nghiên cứu việc tích hợp mô hình mô phỏng khí quyển FLEXPART với mô hình hải dương DELFT-3D nhằm tái hiện quá trình lan truyền đồng vị phóng xạ Cs-137 trong môi trường biển. Nghiên cứu được triển khai trong các kịch bản ngắn hạn (theo ngày và tháng) và phạm vi không gian hẹp, cụ thể là khu vực Biển Đông và Vịnh Bắc Bộ, Việt Nam. Một số giá trị khoa học của luận án như sau:
– Luận án đã tích hợp hai mô hình khí quyển FLEXPART và mô hình thủy động lực DELFT-3D, cho phép mô phỏng liên tục quá trình rơi lắng Cs-137 từ khí quyển xuống biển. Mô hình tích hợp này đã được kiểm chứng và hiệu lực hóa thông qua bộ cơ sở dữ liệu từ sự cố hạt nhân Fukushima với hệ số tương quan 0,74 so với dữ liệu quan trắc thực tế. Kết quả luận án phù hợp với các nghiên cứu quốc tế, đồng thời cung cấp chi tiết hơn về phân bố không gian và thời gian.
– Luận án đã áp dụng mô hình tích hợp trong mô phỏng phân tán Cs-137 tại Biển Đông theo kịch bản giả định ở Phòng Thành, với tổng lượng rơi tập trung tại vịnh Bắc Bộ và một phần Biển Đông. Mô hình DELFT-3D được hiệu chỉnh bằng dữ liệu quan trắc từ 3 trạm quan trắc Hòn Ngư, Lạch Bạng và Tân An, đạt hệ số tương quan cao: 0,96–0,99 cho mực nước và 0,6–0,98 cho vận tốc dòng chảy, đảm bảo độ chính xác khoa học.
– Luận án sử dụng thành công mô hình ERICA để đánh giá tác động của Cs-137 từ sự cố hạt nhân giả định lên hệ sinh thái biển và sức khỏe con người. Để đảm bảo an toàn, nồng độ Cs-137 trong nước biển nên dưới 2Bq/L, tương ứng suất liều dưới 1mSV/năm và tránh vượt ngưỡng 1.000Bq/kg ở sinh vật biển. Việt Nam hiện chưa có quy định cụ thể về giới hạn phóng xạ trong nước biển.
Ngoài ra, Luận án NCS đã công bố 07 công trình: Trong đó có 02 bài báo quốc tế ISI uy tín: Tạp chí Natural Hazard, Q1, IF: 3.7 (2025), đây là tạp chí có uy tín trong lĩnh vực nghiên cứu và đánh giá sự cố tự nhiên; Tạp chí Journal of Chemistry, Q2, IF: 2.5 (2020). Các bài báo ISI là các kết quả của luận án, có chất lượng cao; 03 bài báo tạp chí khoa học chuyên ngành trong nước và 02 báo cáo hội nghị khoa học có phản biện đảm bảo chất lượng. Các công bố khoa học đáp ứng yêu cầu của một luận án tiến sĩ. Đây là minh chứng cho những kết quả nghiên cứu của luận án.
PGS.TS. Phạm Đức Khuê công bố kết quả bảo vệ LATS
Sau phần trình bày tóm tắt luận án và phiên thảo luận học thuật, nghiên cứu sinh Trần Quang Thiện đã thể hiện sự nắm vững chuyên môn thông qua các câu trả lời thuyết phục đối với những vấn đề được Hội đồng đặt ra. Phần phản biện diễn ra nghiêm túc, chất lượng, và đã nhận được sự đồng thuận hoàn toàn từ Hội đồng đánh giá cũng như toàn thể đại biểu tham dự. Với kết quả bỏ phiếu đạt tỷ lệ tuyệt đối 100% tán thành, Hội đồng đã thống nhất đề xuất công nhận học vị Tiến sĩ cho nghiên cứu sinh. PGS.TS. Phạm Đức Khuê – Chủ tịch Hội đồng – đã thay mặt toàn thể Hội đồng gửi lời chúc mừng chân thành đến nghiên cứu sinh Trần Quang Thiện, đồng thời ghi nhận và tri ân sự đóng góp của tập thể cán bộ hướng dẫn: PGS.TS. Nguyễn Xuân Hải, TS. Vũ Duy Vĩnh – những người thầy âm thầm vun đắp từng bước tiến trong nghiên cứu, cũng như Viện Nghiên cứu hạt nhân, với niềm tự hào khi có thêm một cán bộ trẻ xuất sắc đạt trình độ tiến sĩ.
 |
 |
Tập thể NHDKH tặng hoa chúc mừng NCS Trần Quang Thiện
Trong buổi lễ bảo vệ luận án tiến sĩ, tập thể cán bộ hướng dẫn gồm PGS.TS. Nguyễn Xuân Hải và TS. Vũ Duy Vĩnh đã đưa ra những nhận xét sâu sắc về quá trình nghiên cứu của NCS Trần Quang Thiện. Các thầy đánh giá cao năng lực nghiên cứu, tính khoa học của luận án, đồng thời ghi nhận tinh thần chủ động học hỏi, thái độ nghiêm túc và ý chí bền bỉ của nghiên cứu sinh trong suốt quá trình thực hiện. Những buổi trao đổi học thuật cùng sự miệt mài trong việc hoàn thiện bản thảo đã góp phần hình thành một chặng đường trưởng thành đầy bản lĩnh. Hai cán bộ hướng dẫn nhấn mạnh rằng Trần Quang Thiện không chỉ vượt qua những thách thức học thuật phức tạp – từ xây dựng phương pháp nghiên cứu đến xử lý dữ liệu – mà còn thể hiện sự sáng tạo và bản lĩnh cá nhân đáng trân trọng. Bằng sự kiên trì và tinh thần trách nhiệm cao, nghiên cứu sinh đã hoàn thiện một luận án có giá trị khoa học sâu sắc, mang tính ứng dụng thực tiễn. Sự tự tin trong ngày bảo vệ đã để lại ấn tượng mạnh mẽ, khiến thầy cô, đồng nghiệp và bạn bè xúc động, tự hào.
PGS.TS. Trịnh Anh Đức tặng hoa chức mừng NCS Trần Quang Thiện
Trong khoảnh khắc thiêng liêng của buổi lễ bảo vệ luận án tiến sĩ cấp Viện, PGS.TS. Trịnh Anh Đức – đại diện cơ sở đào tạo gửi lời chúc mừng đầy xúc động tới nghiên cứu sinh Trần Quang Thiện, người vừa khép lại một hành trình học thuật nhiều thử thách nhưng cũng rực rỡ thành quả. Ông ghi nhận sự nỗ lực không ngừng, tinh thần kiên trì và thái độ nghiêm túc mà nghiên cứu sinh đã thể hiện, coi đó là minh chứng cho sức mạnh của ý chí và khát vọng tri thức.
TS. Trịnh Anh Đức đồng thời nhấn mạnh vai trò dẫn dắt của tập thể cán bộ hướng dẫn – những người thầy tận tâm đã đồng hành, truyền cảm hứng và định hướng để nghiên cứu sinh từng bước trưởng thành về chuyên môn, hoàn thiện một công trình khoa học có giá trị thực tiễn cao. Ông bày tỏ niềm tin rằng, với nền tảng kiến thức vững chắc và kinh nghiệm nghiên cứu tích lũy, Trần Quang Thiện sẽ tiếp tục đóng góp những giá trị ý nghĩa cho cộng đồng khoa học, đặc biệt trong lĩnh vực nghiên cứu lan truyền phóng xạ trong môi trường biển – một hướng đi đầy tiềm năng và tính thời sự.
Hơn thế nữa, ông khẳng định rằng thành công hôm nay không chỉ là chiến thắng cá nhân của nghiên cứu sinh, mà còn là kết quả của sức mạnh tập thể: từ sự tận tụy của giảng viên hướng dẫn, sự hỗ trợ của đồng nghiệp cho đến sự đồng hành của đội ngũ quản lý đào tạo. Tất cả đã cùng nhau kiến tạo một môi trường học thuật giàu cảm hứng, nơi mỗi nỗ lực cá nhân được nâng đỡ để trở thành thành tựu chung.
NCS Trần Quang Thiện cùng các thành viên Hội đồng
Trong niềm vui và xúc động, NCS Trần Quang Thiện xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành đến Hội đồng đã dành thời gian đánh giá, đóng góp những ý kiến quý báu giúp hoàn thiện luận án tiến sĩ. Sự tận tâm và những nhận xét sâu sắc của các thầy, cô không chỉ giúp nâng cao chất lượng nghiên cứu mà còn là nguồn động viên lớn lao để nghiên cứu sinh tiếp tục theo đuổi con đường khoa học.
Đặc biệt, NCS xin gửi lời tri ân sâu sắc đến tập thể cán bộ hướng dẫn – PGS.TS. Nguyễn Xuân Hải, TS. Vũ Duy Vĩnh – những người thầy luôn tận tâm, kiên nhẫn đồng hành, hỗ trợ về chuyên môn và truyền cảm hứng học thuật. Sự hướng dẫn tận tâm và những chia sẻ quý giá từ các thầy đã giúp nghiên cứu sinh từng bước vượt qua khó khăn, kiên trì theo đuổi mục tiêu nghiên cứu và hoàn thành luận án với kết quả tốt nhất.
NCS cũng xin trân trọng cảm ơn Lãnh đạo Viện Nghiên cứu hạt nhân, Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam, Trung tâm Đào tạo hạt nhân, các đồng nghiệp, bạn bè và người thân đã luôn theo sát, khích lệ và động viên trong suốt chặng đường học tập, nghiên cứu. Chính sự quan tâm, hỗ trợ từ mọi người đã tiếp thêm sức mạnh để nghiên cứu sinh vượt qua những thử thách, đạt được kết quả như hôm nay.
Cuối cùng, nghiên cứu sinh xin gửi lời cảm ơn đến tất cả những ai đã góp phần vào sự thành công của luận án. Đây không chỉ là thành quả cá nhân mà còn là kết quả của sự hợp tác, hỗ trợ và đồng hành từ nhiều bên. NCS hy vọng rằng những kiến thức và kinh nghiệm tích lũy được sẽ giúp bản thân tiếp tục đóng góp cho sự phát triển của lĩnh vực nghiên cứu, mang lại giá trị thiết thực cho cộng đồng khoa học.
Nguyễn Thúy Hằng – Phòng ĐT,NC&TK